Lezing door Pastoor Roland Putman op 29 december
Pastoor Roland Putman OFM is minderbroeder franciscaan en sinds 2018 pastoor van de H. Franciscusparochie in de Bommelerwaard. Hij woont en leeft in het Stadsklooster San Damiano in ’s-Hertogenbosch. Vanuit zijn franciscaanse levenshouding laat hij zich inspireren door de heilige Franciscus van Assisi, met bijzondere aandacht voor eenvoud, vrede, broederschap en eerbied voor Gods schepping. Tijdens deze avond neemt hij ons mee in de geschiedenis, de symboliek en de spirituele betekenis van het bijzondere Kruis van San Damiano, dat zo’n belangrijke plaats inneemt in het leven en de roeping van de heilige Franciscus.
Het kruis van San Damiano – Een uitnodiging om de Kerk op te bouwen
Wie ooit in Assisi is geweest, kent wellicht het bijzondere kruis van San Damiano. Het is een kruis dat niet alleen herinnert aan het lijden en sterven van Jezus Christus, maar vooral spreekt van leven, hoop en verrijzenis. Voor de heilige Franciscus van Assisi kreeg dit kruis een bijzondere betekenis. Het veranderde zijn leven en werd het begin van een nieuwe weg, een weg van eenvoud, liefde en volledige overgave aan God.
We gaan terug naar het begin van de dertiende eeuw. De jonge Franciscus was op zoek naar de betekenis van zijn leven. Hij had afstand genomen van de rijkdom en het aanzien waarin hij was opgegroeid. Zijn hart verlangde naar iets anders, iets dat werkelijk gelukkig maakt. Op een dag kwam hij bij het vervallen kerkje van San Damiano, even buiten Assisi. Daar knielde hij neer voor een groot, geschilderd kruis en begon te bidden. Volgens de overlevering hoorde hij op dat moment de stem van Christus: ‘Franciscus, ga en herstel mijn huis, want zoals je ziet, dreigt het geheel in verval te raken.’
Franciscus nam deze woorden aanvankelijk letterlijk. Hij begon stenen te verzamelen en het vervallen kerkje te herstellen. Maar gaandeweg ontdekte hij dat Jezus hem niet alleen vroeg om muren en daken te herstellen. Zijn opdracht ging veel verder. Hij werd geroepen om mee te bouwen aan een levende Kerk, een gemeenschap waarin Gods liefde zichtbaar wordt door de manier waarop mensen met elkaar omgaan.
Wanneer we vandaag naar het kruis van San Damiano kijken, valt iets bijzonders op. Jezus hangt aan het kruis, maar zijn ogen zijn geopend. Hij kijkt ons aan. Zijn gezicht straalt geen wanhoop uit, maar rust en vertrouwen. Zijn armen zijn wijd uitgespreid, alsof Hij de hele wereld wil omarmen. Het is de gekruisigde én verrezen Christus die ons tegemoetkomt. Het kruis is daarmee niet alleen een teken van verdriet en lijden, maar vooral een teken van hoop. De dood heeft niet het laatste woord. Gods liefde is sterker dan alles wat ons mensen kan overkomen.
Misschien ligt daarin wel de diepste betekenis van dit bijzondere kruis. Christus kijkt niet alleen naar Franciscus, acht eeuwen geleden. Hij kijkt ook naar ons, mensen van vandaag. En misschien klinkt zijn uitnodiging nog altijd: ‘Ga en herstel mijn huis.’
Die woorden mogen we ook betrekken op onze eigen geloofsgemeenschap. Want de Kerk is zoveel meer dan een gebouw van stenen. Natuurlijk zijn onze kerkgebouwen dierbaar. Ze dragen de geschiedenis van generaties gelovigen, van vreugde en verdriet, van doopsel, huwelijk en afscheid. Maar uiteindelijk wordt de Kerk gedragen door levende mensen. Door mensen die samen bidden, elkaar ontmoeten, naar elkaar luisteren en zorg dragen voor wie kwetsbaar is.
Juist in een tijd waarin het kerkelijk leven verandert, waarin vertrouwde zekerheden soms verdwijnen en waarin we afscheid moeten nemen van bepaalde kerkgebouwen, kunnen de woorden tot Franciscus ons nieuwe moed geven. De toekomst van de Kerk ligt niet uitsluitend in het behoud van wat we kennen, maar vooral in de bereidheid om samen opnieuw gestalte te geven aan ons geloof. Niet vanuit angst voor wat verloren gaat, maar vanuit vertrouwen in wat God met ons wil beginnen.
In dit jaar 2026 herdenken we dat Franciscus van Assisi achthonderd jaar geleden is gestorven. Zijn boodschap heeft in al die eeuwen niets aan kracht verloren. Franciscus wilde geen machtige Kerk, maar een Kerk die dicht bij de mensen staat. Een Kerk waarin ruimte is voor eenvoud, barmhartigheid, vrede en verbondenheid. Een Kerk die niet allereerst vraagt wat mensen voor haar kunnen betekenen, maar die zichzelf de vraag stelt wat zij voor mensen kan betekenen.
Het kruis van San Damiano nodigt ons uit om met andere ogen te kijken. Niet alleen naar Christus, maar ook naar elkaar. Waar mensen elkaar nabij zijn, waar vergeving mogelijk wordt, waar een eenzame wordt bezocht, waar iemand opnieuw hoop ontvangt, daar wordt iets zichtbaar van de levende Kerk van Christus.
Misschien hoeven wij daarvoor helemaal geen grote dingen te ondernemen. Franciscus begon immers ook heel eenvoudig, met het oprapen van stenen. Zo begint ook onze opdracht vaak met kleine gebaren: een vriendelijk woord, een luisterend oor, een helpende hand of een moment van gebed. Kleine tekenen van liefde kunnen het begin zijn van iets groots.
Wanneer wij naar het kruis van San Damiano kijken, mogen wij ons daarom persoonlijk aangesproken weten. Christus kijkt ons aan met open ogen en uitgestrekte armen. Hij vraagt ons niet om volmaakt te zijn, maar om beschikbaar te zijn. Om onze handen, ons hart en ons leven in dienst te stellen van zijn liefde.
‘Ga en herstel mijn huis.’ Het is een opdracht die Franciscus ontving, maar die ook vandaag aan ons wordt toevertrouwd. Mogen wij, geïnspireerd door zijn voorbeeld, blijven bouwen aan een Kerk die leeft van geloof, hoop en liefde. Een Kerk waarin ieder mens zich welkom en gedragen mag weten. Want waar mensen elkaar in Christus’ naam nabij zijn, daar krijgt Gods huis telkens opnieuw gestalte.

